Brabantse tellingen in 1693

terug naar volkstellingen

Wettelijke en historische grondslag

(…) De tekstuitgave door Joseph Michiel Wouters uit 1738 plaatst deze Brabantse tellingen uit 1693 onder de wetten raeckende het uytvoeren ende handelinge van de graenen en ander vivers[1]. Daarmee tracht de toenmalige overheid greep te krijgen op de veiligheidstoestand van het land  en de voedselzekerheid voor de onderdanen.

Het plakkaat van 7 november 1693[2], op last van  Karel II van Spanje[3], gaat na een inleiding verder met  … de groote voordeelen die den Vyandt[4] is treckende uyt de abondantie[5] van Graenen, de welcke worden uytgevoert naer de Landen by den selven geoccupeert[6] Dit is kernachtig uitgedrukt de reden voor het schrijven van deze ordonnantie (…)

(…) Wij ordonneren (…) voor den eersten van de maendt Decembris toekomende een liste van alle hunne vaste Inwoonders, van wat staet ofte conditie de selve souden mogen wesen met preciese uytdruckinge van hunne naemen ende toenaemen, gemaeckt by de (…) behalvens dat in de selve liste niet en sullen moeten begrepen worden de geestelijcke Personen ende andere Domestieken van de Cloosters, die gehouden sullen zyn hunne listen appaert over te seynden (…)
(Uittreksel: Placcaert …. Van den 7. November 1693)

Rijksarchief in België: de originele rapporten van 1693

De index voor het hertogdom Brabant bevat de nummer van het eerste beeld van elk rapport.
De index voor de gemeenten in de huidige provincie Antwerpen bevat het nummer van het eerste beeld van elk rapport.

Transcripties, indexen
raadpleegbaar of met verwijzingen op het internet

Per gemeente

B
Baarle-Hertog Beerse (en Vosselaar)BoomBrasschaat

D
Dambrugge (en Merksem) • Dilbeek

E
EdegemEindhoutEindhouthammeErps-Kwerps

H
Hoboken

K
Kampenhout

L
Loenhout

M
Meerhout • Merksem en Dambrugge MerksplasMorkhoven

N
Noorderwijk

O
Oosterweel

P
Pulderbos • Puurs

R
Rijkevorsel

V
Varendonk • Veerle • VeltemVertrijkVosselaar (en Beerse)

W
WalemWijnegemWilrijkWuustwezel

Z
Zoerle-Parwijs

Per landelijke omschrijving

Land van Gaasbeek
CALUWAERTS, JAN, JAMMART, RENE MAURICE, Het land van Gaasbeek in 1693.
Volkstellingen in het Hertogdom, deel 1, Leuven, 2012.

Tienen en omgeving
KEMPENEERS, PAUL, Tienen en omgeving 1693.
Volkstellingen in het hertogdom, deel 2, Leuven, 2012.

Artikels in tijdschriften

Heemkring Wadja: ” Het Neteland-Westerlo-Hulshout-Herselt (en voorgangers)

Raadpleegbaar bij gemeentelijke en private archieven

Geel

Bibliotheek van Familiekunde Vlaanderen: catalogus

Bibliotheek van Regio Kempen (Familiekunde Vlaanderen): overzicht

Bronnen

WOUTERS, JOSEPH MICHIEL Placcaerten, ordonnantien, edicten, reglementen, tractaeten ende privilegien in dese Nederlanden uyt-gegeven t’ sedert den jaere M.D.C.LXXV. Het sesde deel, Brussel, 1738, 678. (Google Boeken, pdf blz. 687)

►’Ordonnantie verbiedende eenige Graenen te vervoeren buyten de Landen van Syne Majesteyts gehoorsaemheyde, ordonnerende dat geen soorten van Graenen en sullen mogen vercocht worden als in publiecke en ordinaire Merckten binnen de gesloten steden. Van den 3. November 1692′. , 678.
(Google Boeken, pdf blz. 687)

►’Placcaert ordonnerende aen alle Schippers innecomende in dese Landen met schepen gelaeden met enige specien van Graenen, te nemen voor plaetse van hunne destinatie eene van de beslotene Steden, hun verbiedende te ontlaeden oft vercoopen eenige deel der selve Graenen als in de besloten Stadt hunder destinatie. Van den 16. December 1692′, , 680.
(Google Boeken, pdf blz. 689 )

►’Placcaert ordonnerende aen alle Inwoonders van Brabant hunnen Graenen te voeren in eene van de Steden van Loven, Brussele, Antwerpen, Mechelen, Diest, Soutleeuw, Lier ofte Herentals, behoudelijck dat sy daer van vermogen te behouden ’t gene noodtsaeckelijk sal wesen voor hun verdoen van een maendt, t’ arbitreren ende te taxeren by die van de Weth. Van den 7. November 1693′, 682.
(Google Boeken, pdf blz. 691 )

RIJKSARCHIEF IN BELGIE, ‘Dénombrement de la province de Brabant en 1693. ‘, Officie Fiscaal van de Raad van Brabant, 1434-1795, Archiefbestanddelen 351-363. (Rijksarchief)

Artikels

PROOST, LUDO, ‘Brabantse tellingen in 1693’, De Kempense Genealoog, 2022 (3), 83-95.

Noten

[1] WOUTERS, JOSEPH MICHIEL,  Placcaerten, ordonnantien, edicten, reglementen, tractaeten ende privilegien in dese Nederlanden uyt-gegeven t’ sedert den jaere M.D.C.LXXV. Het sesde deel, Brussel, 1738, 673-717.
(Google Boeken, pdf blz. 682-736). Vivers betekent levensmiddelen.
[2] WOUTERS, …, 682 (pdf blz. 691)
[3] Hij was hertog van Brabant en heer van Mechelen. https://nl.wikipedia.org/wiki/Karel_II_van_Spanje
[4] Ook het Spaanse rijk, en dus eveneens  het hertogdom Brabant, was verwikkeld in de Negenjarige Oorlog (1688-1697) met Lodewijk XIV van Frankrijk.
[5] Overvloed.
[6] Bezet.